Hikaye Nasıl Çıkarılır

Bu sayfa bir yöntem sayfasıdır. Bir şirketin hikayesinin hangi adımlarla çıkarıldığını, her adımda neyin girdi neyin çıktı olduğunu ve hangi noktada işin durabileceğini yazar. Kategorinin tanımı ve ölçülen kanıt tabanı şirket hikayesi bir kayıttır sayfasındadır; burada anlatılan şey o kaydın nasıl toplandığıdır.

İş iki faza ayrılır. Faz A kaynak toplamadır. Faz B anlatı kurma ve yayına hazırlamadır. Bu ayrım sayfanın omurgasıdır ve bir sunum tercihi değildir. Faz B, yalnızca Faz A sonunda teslim edilen Kaynak Envanteri yazılı olarak onaylandıktan sonra başlar. Onay yoksa ikinci faz açılmaz.

Faz A: kaynak toplama

Faz A'nın amacı elde ne olduğunu tespit etmektir, elde olanı güzelleştirmek değil. Bu fazda anlatı kurulmaz, çerçeve önerilmez ve yayına hazır cümle yazılmaz. Toplanan malzeme ne söylüyorsa kayda o geçer.

Girdiler şunlardır:

• Kurucu oturumu. Şirketi kuran kişiyle yapılan, tarih ve karar odaklı yapılandırılmış görüşme.
• Uzun süreli çalışan görüşmesi. Kurumsal hafızayı taşıyan, kuruluşa en yakın dönemi hatırlayan kişi.
• Saha veya müşteri temaslı çalışan görüşmesi. İşin nasıl yapıldığını yönetim katından değil uygulama katından anlatan kişi.
• Yeni çalışan görüşmesi. Şirkete dışarıdan bakabilen, kurum içinde doğal sayılan şeyleri hâlâ fark edebilen kişi.
• Müşteri görüşmeleri. İlişkinin ne zaman başladığını ve neyin değiştiğini karşı taraftan doğrulayan kaynaklar.
• Mevcut arşivin taranması ve tarihlendirilmesi. Şirketin elindeki belgelerin, yazışmaların, ilanların, bültenlerin, sözleşmelerin ve fotoğrafların okunması, tarihlendirilmesi ve kaynağının kayda geçirilmesi.

Burada arşiv taraması ifadesi teknik bir işlem değil, bir okuma işidir. Mevcut malzemeyi bulmak, hangi yıla ait olduğunu tespit etmek ve nereden geldiğini yazmak anlamına gelir. Restorasyon, dijitalleştirme, tarayıcıdan geçirme ve yeniden çekim kapsam dışıdır.

Çıktılar şunlardır: görüşmelerin deşifre metinleri, yazılı Kaynak Envanteri ve bu malzemeyle hangi anlatının kurulabileceğine dair değerlendirme.

Kaynak Envanteri, elde ne olduğunun ve neyin olmadığının tek tek yazıldığı belgedir. Her kalem için dört şey kaydedilir: malzemenin ne olduğu, hangi tarihe ait olduğu veya tarihinin bilinmediği, kimden ya da nereden geldiği ve bağımsız olarak doğrulanıp doğrulanamadığı. Doğrulanamayan kalemler silinmez; doğrulanamadığı yazılarak envanterde kalır. Değerlendirme bölümü ise tek bir soruyu cevaplar: bu malzemeyle yayımlanabilir bir anlatı kurulabilir mi, kurulabilirse hangi genişlikte kurulabilir.

Bu ayrımı neden yapıyoruz

Ayrımın nedeni açıktır: malzeme yetersiz çıkabilir. Kurucu vefat etmiş olabilir. Arşiv taşınmalarda, yangında veya sadece ilgisizlik yüzünden yok olmuş olabilir. Şirkette kimse kuruluş yılını, ilk sözleşmenin tarihini veya ilk müşterinin adını hatırlamıyor olabilir. Anlatılanlar birbiriyle çelişiyor ve hiçbir belge çelişkiyi çözmüyor olabilir.

Bu ihtimaller gerçektir ve baştan yazılı olmadıklarında iki kötü sonuçtan biri doğar. Ya boşluk uydurmayla doldurulur, ki bu bizim için kabul edilemez. Ya da müşteri, çıkmayacağı belli olan bir işin tamamını ödemiş olur. Bu yüzden Faz A sonunda malzeme yetersizse Faz B başlamaz. Bu durumda teslim edilen şey Kaynak Envanteri, deşifre metinleri ve neyin eksik olduğunun yazılı tespitidir. Bu belge tek başına da bir değer taşır: eksik olan tarihlerin ve kaynakların listesi, şirketin sonraki yıllarda ne toplaması gerektiğini gösterir.

Ölçüm tarafındaki gerekçe de aynı yöne bakıyor. Aggarwal ve arkadaşlarının KDD 2024'te yayımlanan GEO çalışmasında, aynı içeriğe alıntı eklendiğinde Position-Adjusted Word Count metriği 19,5 taban değerinden 27,8'e, istatistik eklendiğinde 25,9'a, kaynak gösterildiğinde 24,9'a çıkıyor. Eklenebilecek bir alıntının, bir sayının ve bir kaynağın önce var olması gerekir. Faz A tam olarak bunun var olup olmadığını tespit eder.

Faz B: anlatı ve yayın

Faz B, Kaynak Envanteri yazılı onaydan geçtikten sonra başlar. Çıktıları şunlardır:

• Doğrulanmış olay çizelgesi. Her satırda kim, ne zaman ve hangi kaynağa dayanarak sorularının cevabı bulunur. Kaynağı gösterilemeyen bir olay çizelgeye girmez.
• Anlatı çerçevesi. Çizelgedeki olayların hangi eksende sıralanacağı, neyin ana hat neyin arka plan olduğu ve hangi bölümlerin hangi kaynağa dayandığı.
• Yayına hazır metin. Çerçevenin kararlaştırılan biçimde yazılmış hali. Uzunluk, bölüm sayısı ve revizyon turu sayısı kapsam ve hariç tutulanlar sayfasında yazılıdır.
• Yapısal veri. Metindeki kişilerin, tarihlerin ve kurumların makine tarafından okunabilir biçimde işaretlenmesi. Bu katman taşıyıcıdır, sebep değildir; gerekçesi varlık tabanlı SEO ve yanıt motoru görünürlüğü sayfalarındadır.

Google'ın yardımcı ve güvenilir içerik rehberindeki ilk soru şudur: "Does the content provide original information, reporting, research, or analysis?" Faz B'nin ürettiği metin bu sorunun cevabı olacak şekilde kurulur, çünkü dayandığı malzeme birinci elden toplanmıştır.

Görsellerle ilişkimiz

Müşterinin elinde bulunan mevcut görseller için yalnızca üç şey yazarız: altyazı, alternatif metin ve kaynak künyesi. Yani görselin ne gösterdiği, hangi tarihe ait olduğu ve nereden geldiği metne geçirilir. Görselin kendisine dokunulmaz. Taranmaz, restore edilmez, dijitalleştirilmez, renklendirilmez ve yeniden çekilmez.

Görüşmeler kameraya alınmaz. Ses kaydı yapılır ve bu kaydın tek amacı deşifredir. Kayıt bir teslimat kalemi değildir ve yayımlanmaz.

Muvafakat

Görüşülen her kişi için yazılı izin kaydı tutulur. Kayıt üç seçenekten birini belirtir: kişi adıyla yayımlanabilir, anlatılanlar anonimleştirilerek kullanılabilir ya da malzeme yalnızca iç kullanımda kalır. Seçim görüşülen kişinindir ve sonradan daraltılabilir. İzni olmayan hiçbir ifade yayına giden metne girmez.

Görüşmeyi kim yürütüyor

Görüşmeleri ve arşiv okumasını kurucumuz yürütüyor. 1996'da fotoğrafçılık ve videografi ile başlamıştı, 2003'te interaktif projelerde çalıştı, 2010'lardan itibaren dijital pazarlama ve SEO tarafına geçti, 2024'te bu çerçeveyi geliştirdi. Görsel geçmiş burada bir hizmet kalemi olarak değil, bir kişiyle karşı karşıya oturup onu konuşturma pratiğinin nereden geldiğini açıklamak için geçiyor. Ayrıntısı görüşmeyi kim yürütüyor sayfasındadır.

Neyi vaat etmiyoruz

• Fotoğraf ve video çekimi yapmıyoruz. Kurumsal film, tanıtım filmi, jübile filmi, belgesel ve animasyon üretmiyoruz. Kurgu, renk düzeltme, seslendirme, drone, stüdyo ve çekim ekibi hizmeti vermiyoruz.
• Görüşmeleri kameraya almıyoruz. Ses kaydı yalnızca deşifre amaçlıdır, teslimat değildir ve yayımlanmaz.
• Arşiv fotoğraflarını taramıyor, restore etmiyor, dijitalleştirmiyor ve yeniden çekmiyoruz. Mevcut görsel için yalnızca altyazı, alternatif metin ve kaynak künyesi yazarız.
• Görsel seçimi yapmıyor, görsel telifi temin etmiyor ve lisanslama yürütmüyoruz. Kitabın kapak tasarımını, dizgisini, baskısını ve cildini de yapmıyoruz.
• Faz A sonunda malzemenin yeterli çıkacağını vaat etmiyoruz. Yetersizse Faz B başlamaz ve bu ihtimal sözleşmede baştan yazılıdır.
• Alıntı, sıralama ve görünürlük garantisi vermiyoruz. Verdiğimiz şey ölçüm, yöntem beyanı ve rapordur; ayrıntısı şeffaflık sayfasındadır.
• Yapısal verinin tek başına alıntı ürettiğini söylemiyoruz. Şema var olan bir kaydı taşır, kaydın yerine geçmez.
• Kazanılmış medyada yayın yeri satın almıyor ve yayın sözü vermiyoruz. Yayın kararı yayıncınındır.
• Kapasitemiz doluyken iş almıyoruz ve etkinlik tarihine sekiz haftadan az kalmışsa jübile işi kabul etmiyoruz.

Nereden başlanır

Başlangıç noktası Faz A'dır ve ilk teslim Kaynak Envanteri'dir. Her basamağın süresi, revizyon turu sayısı ve müşteriden beklenen katkı kapsam ve hariç tutulanlar sayfasında, genel çalışma düzenimiz çalışma modeli sayfasında, ölçüm ve raporlama yöntemimiz yöntem sayfasındadır. Uygulanmış örnekleri vaka çalışmalarında okuyabilir, kendi durumunuzu konuşmak için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.